![\"\"](\"https:\/\/defineisaretleri.net\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/helenistik-.jpg\")
<\/a><\/p>\nEge B\u00f6lgesinde \u00e7ok odal\u0131 evlerde ya\u015fayan insanlar tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015f\u0131yor olmal\u0131yd\u0131. Ev i\u00e7erisindeki baz\u0131 odalar\u0131n depolama ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lmas\u0131 k\u0131smen bunun kan\u0131t\u0131yd\u0131. Bu b\u00f6lge insan\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde oldu\u011fu gibi antik d\u00f6nemde de zeytincilik ve ba\u011fc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015f\u0131yor ihtiya\u00e7 fazlas\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fc ise ticari ama\u00e7la kullan\u0131yordu. Belentepe Mevkii kaz\u0131lar\u0131nda zeytinya\u011f\u0131 i\u015fli\u011fi veya \u015faraphanelerin tespit edilmi\u015f olmas\u0131 d\u00f6nem insan\u0131n\u0131n bu t\u00fcr ekonomik ve ticari faaliyetlerde bulundu\u011funun g\u00f6stergesiydi. Mekanlar\u0131n \u00e7o\u011funun ya\u015fam alan\u0131 ve depolama odalar\u0131 olu\u015fu, sondaj kaz\u0131lar\u0131nda ticari amphora diplerinin ele ge\u00e7mesi tar\u0131msal g\u00fcc\u00fcn fazla oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. B\u00f6lgede \u00fcretilen \u00fcr\u00fcn\u00fcn ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu Keramos\u2019a oradan da deniz yoluyla Chios, Kos, \u0130asos, Knidos, Samos ve Rodos gibi deniz a\u015f\u0131r\u0131 yerle\u015fimlere ihra\u00e7 edildi\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirdi. Mengefe ve ku\u015f u\u00e7u\u015fu 3 km. kuzeybat\u0131s\u0131nda tespit edilmi\u015f olan Belentepe Mevkii yerle\u015fimi ve b\u00f6lgede hen\u00fcz tespit edilememi\u015f olan yerle\u015fimler olas\u0131l\u0131kla Keramos\u2019a ba\u011fl\u0131 ve Keramos\u2019u besleyen arterler durumundaki yerle\u015fimler olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n
\u0130nsano\u011flunun yerle\u015fik hayata ge\u00e7mesiyle ba\u015flayan mimari ser\u00fcveni s\u00fcrekli geli\u015fim g\u00f6stererek g\u00fcn\u00fcm\u00fcz mimarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temellerini olu\u015fturmaktayd\u0131. Anadolu ikliminin \u00e7e\u015fitlili\u011fi yerle\u015fik ya\u015fam\u0131, insanlar\u0131n in\u015fa ettikleri yap\u0131lar\u0131n tipini ve malzemesini belirlemekteydi. Akdeniz ikliminin egemen oldu\u011fu Akdeniz ve Ege B\u00f6lgelerinde ta\u015f mimari kullan\u0131lm\u0131\u015fken Karadeniz b\u00f6lgesinde ah\u015fap tercih edilmi\u015fti. Ta\u015f malzemenin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lar, yaz aylar\u0131nda serin k\u0131\u015f aylar\u0131nda ise ya\u015fam alan\u0131n\u0131 s\u0131cak tutmaktayd\u0131.<\/p>\n
Antik d\u00f6nem insan\u0131 \u00f6ld\u00fckten sonra ba\u015fka bir d\u00fcnyan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorlard\u0131. Bu nedenle \u00f6l\u00fcm \u00f6nemli bir rit\u00fcel haline gelmi\u015fti. \u0130lk d\u00f6nemlerde ev i\u00e7ine g\u00f6m\u00fcler tercih edilirken n\u00fcfusun artmas\u0131yla birlikte \u00f6len insanlara mezarl\u0131k alanlar (nekropol) olu\u015fturulmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. 2007 y\u0131l\u0131 may\u0131s ay\u0131nda ba\u015flayan Belentepe ve Mengefe kaz\u0131lar\u0131 sonucunda buluntular\u0131ndan dolay\u0131 Geometrik D\u00f6nem\u2019e tarihlenen bir nekropol alan\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu nekropole ait Geometrik yerle\u015fim tespit edilememesine ra\u011fmen bu b\u00f6lgede bir geometrik yerle\u015fim olmal\u0131yd\u0131. Hemen arkas\u0131ndan devam eden Klasik ve Helenistik D\u00f6nem yap\u0131lar\u0131 bu b\u00f6lgenin terk edilmedi\u011finin g\u00f6stergesiydi. Mu\u011fla B\u00f6lgesi zengin mermer yataklar\u0131na sahipti.<\/p>\n
Klasik ve yo\u011funlukla Helenistik D\u00f6nem\u2019de insanlar kentlerini ve \u00f6nemli yap\u0131lar\u0131n\u0131 mermerden in\u015fa etmekteydi. \u00c7ok i\u015flevli devasa yap\u0131lar bir nevi g\u00fcc\u00fcn ve zenginli\u011fin simgesi olmal\u0131yd\u0131. Yama\u00e7larda ya da verimli vadilerde kurulacak olan k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6y yerle\u015fimleri olas\u0131l\u0131kla ayn\u0131 d\u00f6nemin modas\u0131 haline gelmi\u015f mermerin yap\u0131 in\u015fas\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131ndayd\u0131. Ancak da\u011flar\u0131n eteklerine verimli bir vadiye kurulmu\u015f olan Belentepe ve Mengefe Mevkii\u2019nde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f olan yap\u0131larda mermer kullanmak maddi a\u00e7\u0131dan olanaks\u0131zd\u0131. Bunun yerine yap\u0131lar\u0131n\u0131 in\u015fa ederken ta\u015f ocaklar\u0131n\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu b\u00f6lge tercih edilmi\u015fti. Hem Belentepe hem de Mengefe insan\u0131 yerle\u015fimlerini ta\u015f ocaklar\u0131n\u0131n \u00fczerine kurmay\u0131 tercih etmi\u015flerdi. B\u00f6ylece yap\u0131da kullan\u0131lacak olan ta\u015f malzeme hemen temin edilebilirdi. \u0130kinci bir avantaj ise kire\u00e7 ta\u015f\u0131n\u0131n y\u00fczeyinin d\u00fczg\u00fcn bir yap\u0131s\u0131n\u0131n olmas\u0131yd\u0131. B\u00f6ylece ocaktan kesilen ta\u015f malzeme, yo\u011fun bir i\u015f\u00e7ili\u011fe tabi tutulmadan yap\u0131 ve mezar in\u015fas\u0131nda kullan\u0131lmaktayd\u0131. Antik d\u00f6nemde ta\u015f ocaklar\u0131ndan bloklar\u0131n al\u0131nmas\u0131 eski\u00e7a\u011fda ta\u015f ocaklar\u0131nda uygulanan genel y\u00f6ntemlerle uygunluk g\u00f6stermektedir. S\u00f6z konusu bu durumda ta\u015f ustas\u0131 herhangi bir aletle blo\u011fun \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 hatlar\u0131 \u00e7izmektedir. Bunun yan\u0131nda anakayan\u0131n damarlar\u0131na dikkat ederek, blo\u011fun ayr\u0131lma i\u015flemine ba\u015flar. \u0130\u015faretlenen anakayan\u0131n iki yan\u0131 ve arkas\u0131 bir kanal gibi a\u00e7\u0131larak, blo\u011fun d\u00f6rt alt kenar\u0131na kamalar yerle\u015ftirilir. Bu kamalar V \u015feklinde olup demirden ya da ah\u015faptand\u0131r. Tabana paralel a\u00e7\u0131l\u0131p yuvalara konulan kamalar\u0131n \u00e7eki\u00e7lenmesi ya da \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131yla \u015fi\u015fmelerin sa\u011flanmas\u0131, \u00e7evresi a\u00e7\u0131lan blo\u011fun alttan da koparak ayr\u0131lmas\u0131na neden olmaktad\u0131r107. Bu t\u00fcr ta\u015f ocaklar\u0131 Termessos\u2019ta da g\u00f6r\u00fclmektedir108. Belentepe ve Menfege\u2019de oldu\u011fu gibi Olba B\u00f6lgesi\u2019nin ta\u015f cinsi kalker kire\u00e7 ta\u015f\u0131d\u0131r. B\u00f6lgede bu ta\u015flar\u0131n i\u015flenmesinde ise keser, ta\u015f\u00e7\u0131 kalemleri ve di\u015fli tarak gibi aletlerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131109 s\u00f6ylenmektedir. Bu t\u00fcr ta\u015f ocaklar\u0131n\u0131n \u00fczerine yap\u0131lar ve mezarlar in\u015fa edilmesine \u00f6rnek olarak Kara\u00e7all\u0131110 Nekropol\u00fc\u2019n\u00fc K\u0131br\u0131s\u2019\u0131n Karpaz B\u00f6lgesi\u2019ndeki Cnidus111 verilebilir. Burada da nekropol ta\u015f oca\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lan d\u00fcz tepeye in\u015fa edilmi\u015ftir. Mezarlar\u0131n yap\u0131 malzemesi ise Belentepe Mevkii\u2019nde oldu\u011fu gibi ta\u015f oca\u011f\u0131ndan temin edilen ta\u015flard\u0131r112. Mengefe ve Belentepe yap\u0131lar\u0131nda kullan\u0131lan malzeme d\u00fczg\u00fcn kesilmi\u015f blok, plaka ve moloz ta\u015flardan olu\u015fmaktayd\u0131. Zeminin s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir toprakla seviyesi belirlenmi\u015f ve hemen temel duvarlar\u0131 in\u015fa edilmi\u015fti. Yap\u0131 duvarlar\u0131nda ve mekanlarda Klasik \u015fema belirgindi. \u00c7o\u011funlukla temelde b\u00fcy\u00fck blok ta\u015flar kullan\u0131lm\u0131\u015f ve temel duvarlar\u0131 anakayaya oturtulmu\u015ftu. K\u00f6\u015felerde kullan\u0131lan b\u00fcy\u00fck blok ta\u015flar, \u00fczerlerine gelecek olan duvar yap\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00fcst \u00f6rt\u00fcy\u00fc ta\u015f\u0131r nitelikteydi. Ancak Helenistik D\u00f6nem\u2019de n\u00fcfusun artmas\u0131yla beraber Klasik \u015fema bozulmu\u015ftu. Klasik D\u00f6nem\u2019de kullan\u0131lan mekanlara yeni duvarlar eklenerek mekanlar i\u015flevsel hale getirilmi\u015fti. Bu d\u00fczenleme olas\u0131l\u0131kla n\u00fcfusun artmas\u0131 ve d\u00f6nem insan\u0131n\u0131n \u00fcretiminden kaynaklanan ihtiya\u00e7lar\u0131 giderecek mekanlar\u0131 yaratmakt\u0131. Roma d\u00f6neminde iskan olarak kesintiye u\u011frayan Belentepe\u2019de Bizans tabakas\u0131 tespit edilmi\u015ftir. M.S. 10 yy ba\u015flayan bu tabakaya ait yap\u0131lar zeytin ve \u015farap i\u015fliklerinden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6r\u00fck\u00e7\u00fc kaz\u0131lar\u0131 sonucunda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f olan Geometrik D\u00f6nem Nekropol\u00fcyle ve bu nekropol\u00fcn hemen \u00fczerine kurulan Klasik D\u00f6nem\u2019de in\u015fa edilen ve Helenistik D\u00f6nem\u2019de kullan\u0131m\u0131 devam eden Zeytinya\u011f\u0131 \u0130\u015flikleri ve Dokuma At\u00f6lyeleri tespit edilmi\u015fti. Bu alanlara ayr\u0131ca mezarlar\u0131 in\u015fa etmelerinin as\u0131l nedeni ise mezarl\u0131k alanlar\u0131n kutsal say\u0131lmas\u0131 ve sonraki d\u00f6nem insan\u0131n\u0131n bu alanlar\u0131 terk etmek istememeleridir.<\/p>\n
Belentepe mevkiinde 2007 y\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f mezarlar tipolojik a\u00e7\u0131dan farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. Alt\u0131 tip i\u00e7erisinde incelenecek olan mezarlar in\u015fa edildi\u011fi alan\u0131n do\u011fal yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
Ege B\u00f6lgesi Mezar Tipleri<\/h2>\n
A\u015fa\u011f\u0131da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde incelenece\u011fi gibi, Bat\u0131 Anadolu \u00f6l\u00fc g\u00f6mme uygulamalar\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirilen mezar tipleri basit toprak, pi\u015fmi\u015f toprak, ta\u015f sand\u0131k ve sahte oda mezar , T\u00fcm\u00fcl\u00fcs olmak \u00fczere 5 tiptir. Saptanan toplam 81 mezarl\u0131k alan\u0131 ya da tekil mezar i\u00e7inde \u00f6zellikle kaz\u0131s\u0131 yap\u0131lan mezarl\u0131k alanlar\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda pi\u015fmi\u015f toprak mezarlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturdu\u011fu fark edilir. Bunu ta\u015f sand\u0131k mezar ve basit toprak g\u00f6m\u00fcler izlerken; oda mezarlarada s\u0131k\u00e7a rastlanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Basit Toprak Mezar<\/h3>\n
Topra\u011fa cesedin yerle\u015ftirilebilece\u011fi uygun b\u00fcy\u00fckl\u00fckte kaz\u0131lm\u0131\u015f dikd\u00f6rtgen bi\u00e7imli \u00e7ukurlara, topra\u011fa herhangi bir m\u00fcdahale s\u00f6z konusu olmaks\u0131z\u0131n; bir ba\u015fka deyi\u015fle mezar\u0131n etraf\u0131na ta\u015f vb. herhangi bir madde d\u00f6\u015fenmeksizin, mezar arma\u011fanl\u0131 ya da arma\u011fans\u0131z olarak \u00f6l\u00fcn\u00fcn defnedilmesiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilen g\u00f6m\u00fc bi\u00e7imi basit toprak mezar olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Ancak, burada dikkat edilmesi gereken bir nokta, bu mezarlarda organik maddeden yap\u0131lm\u0131\u015f ve zaman\u0131n tahribat\u0131na dayanamayan veya kaz\u0131larda saptanamayan baz\u0131 materyallerin g\u00f6m\u00fc i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda konulup konulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fimdilik kayd\u0131yla bilinemeyece\u011fidir.1087 Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacak olursa, basit toprak mezarlara konulan \u00f6l\u00fclerin \u00e7evresinde ya da \u00fczerinde zaman\u0131n tahribat\u0131na dayanamayacak herhangi bir ah\u015fap, saz, dokuma vb. gibi bitkisel k\u00f6kenli ya da deri veya post gibi hayvansal k\u00f6kenli organik maddenin konulup konulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 arkeometrik y\u00f6ntemler haricinde saptamak olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7 hatta olanaks\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
Basit toprak g\u00f6m\u00fclerde g\u00f6m\u00fc \u00fczerinde rastlanan tek organik buluntu, Baklatepe ET\u00c7 I basit toprak mezarlar\u0131ndan G24 mezar\u0131nda rastlanan iskelet \u00fczerine serpi\u015ftirilmi\u015f bu\u011fday taneleridir.1088 Di\u011fer kaz\u0131 yerlerinde \u00f6zellikle de eski kaz\u0131larda bu konuya dikkat edilmedi\u011fi i\u00e7in mezarlarda herhangi bir organik maddenin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 ya da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yap\u0131lan basit toprak g\u00f6m\u00fclerde oldu\u011fu gibi \u00fczerinde has\u0131r ve ah\u015fap bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 bilinememektedir. Ayr\u0131ca organik maddeler k\u0131sm\u0131nda daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelenece\u011fi i\u00e7in sadece de\u011finmekle yetinilecek bir di\u011fer buluntu ise Aphrodisias\u2019da bir pithos g\u00f6m\u00fcde rastlan\u0131lan has\u0131r izleridir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu eksikliklere kar\u015f\u0131n, mezar arma\u011fanlar\u0131 aras\u0131nda rastlan\u0131lan i\u011fneler, ister basit toprak g\u00f6m\u00fc olsun isterse de di\u011fer mezar t\u00fcrleri, kefen bezi benzeri bir organik \u00f6rt\u00fcn\u00fcn kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fini g\u00f6steren dolayl\u0131 kan\u0131tlar olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Mezar arma\u011fanlar\u0131n\u0131n incelendi\u011fi k\u0131s\u0131mda bu i\u011fnelerin i\u015flevleri daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenece\u011finden burada sadece kaybolan malzemeden yap\u0131lm\u0131\u015f bir kefenin varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden dolayl\u0131 kan\u0131tlar olabilece\u011fini belirtmek yeterlidir.<\/p>\n
Basit toprak mezarlar\u0131n \u00f6l\u00fc g\u00f6mme gelene\u011fi i\u00e7indeki yerine geldi\u011fimizde ise bunun sosyal stat\u00fc belirtip belirtmedi\u011fi konusunda yap\u0131lacak yorum sadece Baklatepe\u2019de iki ve Kubad-\u00c2b\u00e2d\u2019da bir tane olmak \u00fczere ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan toplam \u00fc\u00e7 mezara dayanmak zorundad\u0131r. Di\u011fer mezar t\u00fcrleri olan pi\u015fmi\u015f toprak ve ta\u015f sand\u0131k mezarlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, mezar\u0131n yap\u0131m\u0131 i\u00e7in harcanan emek a\u00e7\u0131s\u0131ndan basit toprak mezarlar\u0131n en az emek harcanan ve dolay\u0131s\u0131yla en az yat\u0131r\u0131m\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 mezarlar olmas\u0131 ger\u00e7e\u011fi bu tip mezarlar\u0131n sosyo- ekonomik a\u00e7\u0131dan daha fakir veya s\u0131n\u0131fl\u0131 bir topluluk i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak daha alt s\u0131n\u0131flara ait mezar tipiymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte bu \u00fc\u00e7 mezarda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan mezar arma\u011fanlar\u0131n\u0131n \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 zenginli\u011fi akla ba\u015fka olas\u0131l\u0131klar\u0131 da getirmektedir.<\/p>\n
Baklatepe\u2019de G46 ve G24 olarak adland\u0131r\u0131lan ve birincisinde 12 ya\u015f\u0131nda bir k\u0131z \u00e7ocu\u011fu, di\u011ferinde ise yeti\u015fkin bir erkek iskeletinin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 basit toprak mezarlarda rastlan\u0131lan g\u00fcm\u00fc\u015f ya da kur\u015fundan yap\u0131lm\u0131\u015f kolye, k\u00fcpe, bilezik gibi s\u00fcs e\u015fyalar\u0131 ve amulet ya da idol olarak nitelendirilebilecek nesneler bu mezarl\u0131k alan\u0131nda mezar tipi ile sosyal konum aras\u0131nda do\u011frusal bir ili\u015fki kurulamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren kan\u0131tlard\u0131r.1090 Ayr\u0131ca Baklatepe\u2019nin kaz\u0131c\u0131s\u0131 Erkanal\u2019da bu konuda hemfikir olup, Baklatepe\u2019deki her t\u00fcr mezarda son derece zengin arma\u011fanlar\u0131n \u00e7\u0131kabildi\u011fini belirtmektedir.1091 Kubad-\u00c2b\u00e2d kaz\u0131lar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan olas\u0131l\u0131kla intramural basit toprak g\u00f6m\u00fcdeki kad\u0131n iskeletinin yan\u0131nda rastlan\u0131lan alt\u0131n ve bronzdan yap\u0131lm\u0131\u015f s\u00fcs e\u015fyalar\u0131 da di\u011fer kan\u0131tlard\u0131r.<\/p>\n
Bu iki yerde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan ayk\u0131r\u0131 kan\u0131tlara ra\u011fmen Bat\u0131 Anadolu\u2019nun di\u011fer yerlerinde bulunan basit toprak mezarlarda g\u00f6rece daha az mezar arma\u011fan\u0131na rastlan\u0131lmaktad\u0131r. Bununla birlikte Bat\u0131 Anadolu\u2019da basit toprak mezara sahip toplam 18 yerdeki 52 mezar\u0131n sadece \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn bu \u015fekilde zengin arma\u011fanlara sahip oldu\u011fu da g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gereken bir noktad\u0131r. Bu mezarlar\u0131n sadece \u00fc\u00e7 adet olmas\u0131 ise, bunun az rastlanan bir olgu olmas\u0131ndan ve basit toprak g\u00f6m\u00fc ile sosyal-stat\u00fc aras\u0131ndaki do\u011frudan ili\u015fkiye ters d\u00fc\u015fmesinden \u00e7ok, topluluk i\u00e7inde farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan az say\u0131da bireyden baz\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00f6yle g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u015feklinde yorumlanabilir. Bu \u00f6neriyi destekleyecek bir di\u011fer istatistiksel veri ise Bat\u0131 Anadolu\u2019da en fazla say\u0131da (23 adet) basit toprak g\u00f6m\u00fcye sahip yer olan Baklatepe\u2019de bile sadece iki mezar\u0131n zengin arma\u011fanlara sahip olmas\u0131d\u0131r. Kubad-\u00c2b\u00e2d mezar\u0131 ise intramural olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 ve intramural g\u00f6m\u00fcn\u00fcn zaten yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi olas\u0131l\u0131kla farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunan bireylere uygulanmas\u0131ndan dolay\u0131 ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceyi do\u011frulayabilecek \u015fekilde yorumlanabilir. Ayr\u0131ca yine intramural olarak g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f Troia IIg evresine ait 201 no\u2019lu alan\u0131n taban\u0131nda, sa\u011f yan\u0131na yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olarak hocker pozisyonunda ve yan\u0131nda kur\u015fun bir bilezik ile beraber g\u00f6m\u00fcl\u00fc olarak bulunmu\u015f 12-13 ya\u015flar\u0131nda bir \u00e7ocuk g\u00f6m\u00fcs\u00fc de yan\u0131nda ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 cinsiyet belirtici nesnenin ayn\u0131 zamanda bir stat\u00fc nesnesi olabilece\u011fi yorumuyla bir di\u011fer kan\u0131t olarak ileri s\u00fcr\u00fclebilir.1093 Ancak ileride a\u00e7\u0131klanaca\u011f\u0131 gibi cinsiyet belirtici nesnelerin zaman zaman stat\u00fc nesnesi de olabilecekleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak ileri s\u00fcr\u00fclen bu kan\u0131t yine de kesin de\u011fildir.<\/p>\n
Bu durumda yine de basit toprak g\u00f6m\u00fclerin bireylerin sosyo-ekonomik g\u00fc\u00e7leriyle ba\u011flant\u0131l\u0131; ancak, zaman zaman ekonomik olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc olmamakla birlikte toplulu\u011fun di\u011fer bireylerinden belirli farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olan insanlar\u0131n stat\u00fc nesneleri ile birlikte g\u00f6m\u00fclebileceklerini ya da Baklatepe G46 mezar\u0131ndaki k\u0131z \u00e7ocu\u011fu g\u00f6m\u00fcs\u00fcnde oldu\u011fu gibi kendisini g\u00f6menler taraf\u0131ndan k\u0131ymetli s\u00fcs e\u015fyalar\u0131yla donat\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fini belirtmek olas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Yukar\u0131da ileri s\u00fcr\u00fclen esnek \u00f6neriyi destekleyecek ba\u015fka kan\u0131tlar\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in s\u00f6z konusu d\u00f6nemde Anadolu\u2019nun di\u011fer yerlerindeki uygulamalar\u0131 da incelemek gereklidir. Bu t\u00fcrden bir inceleme sonucu, \u0130kiztepe\u2019deki1094 tamam\u0131 basit toprak g\u00f6m\u00fcden olu\u015fan ve bu nedenle sosyo-ekonomik anlamda bir farkl\u0131l\u0131\u011fa i\u015faret edip etmedi\u011fi belli olmayan mezarl\u0131\u011f\u0131 bir yana b\u0131rakacak olursak, Bal\u0131ba\u011f\u01311095, Kaledoru\u011fu\/Kavak1096, Ku\u015fsaray1097, Tekek\u00f6y1098 gibi yerlerde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar da basit toprak mezarlara di\u011fer mezar tipleri ile birlikte rastland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Bu mezarlar\u0131n \u00e7o\u011fu arma\u011fans\u0131z olup, mezar arma\u011fan\u0131 bulunanlar\u0131n ise di\u011fer tiplerden arma\u011fan olarak farkl\u0131 olmamas\u0131, basit toprak mezarlara g\u00f6m\u00fclenlerle di\u011fer tip mezarlara g\u00f6m\u00fclenler aras\u0131nda sosyo-ekonomik a\u00e7\u0131dan bir farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n bulunmuyor olabilece\u011fine i\u015faret ediyor olabilir.<\/p>\n
Ancak, yine de dikkati \u00e7eken bir konu intramural yeti\u015fkin g\u00f6m\u00fclerinin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun basit toprak g\u00f6m\u00fc olu\u015fudur. \u0130ntramural olarak g\u00f6m\u00fclen \u00e7ocuk ve bebekler pi\u015fmi\u015f toprak kaplara konulurken yeti\u015fkinlerin basit toprak mezarlara g\u00f6m\u00fclmeleri, basit toprak g\u00f6m\u00fcn\u00fcn daha \u00e7ok intramural olarak g\u00f6m\u00fclen yeti\u015fkinlerle ilintili oldu\u011fu izlenimi uyand\u0131rmaktad\u0131r. Bu konuyu daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 irdelemek i\u00e7in gerekli veriler ise ne yaz\u0131k ki yoktur. Bir\u00e7ok mezar ya da mezarl\u0131k alan\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan iskeletlerin incelemesi yap\u0131lmam\u0131\u015f, bir\u00e7ok yerde ise mezarlardan \u00e7\u0131kan kemiklerin tahrip olmu\u015f olmas\u0131 yorum yapmay\u0131 daha da g\u00fc\u00e7le\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu durumda tekrar edecek olursak, basit toprak g\u00f6m\u00fc ile sosyal stat\u00fc aras\u0131nda do\u011frudan bir ba\u011flant\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6steren kuvvetli kan\u0131tlar yoktur. Bunun yan\u0131 s\u0131ra intramural yeti\u015fkin g\u00f6m\u00fclerinin basit toprak mezarlara konuldu\u011fu yolunda zay\u0131f da olsa baz\u0131 kan\u0131tlar vard\u0131r. Basit toprak g\u00f6m\u00fclerde \u00e7\u0131kan mezar arma\u011fanlar\u0131 ile di\u011fer mezarlarda \u00e7\u0131kanlar aras\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar\u0131n olmamas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra basit toprak mezarlar\u0131n farkl\u0131 bir inan\u00e7 sistemini temsil ettiklerini ya da simgesel anlamlar\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemek zordur. Ancak, konuya di\u011fer mezar tipleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakacak olursak, pi\u015fmi\u015f toprak mezarlar\u0131n ve ta\u015f sand\u0131k mezarlar\u0131n bu t\u00fcrden farkl\u0131l\u0131klara i\u015faret ediyor olmalar\u0131 ve pi\u015fmi\u015f toprak mezarlar\u0131n simgesel baz\u0131 anlamlarla y\u00fckl\u00fc olmalar\u0131 akla \u015fu an bilemedi\u011fimiz farkl\u0131 bir inan\u00e7 sisteminin etkisiyle mi basit toprak mezar yap\u0131ld\u0131 sorusunu getirebilir. Bu soruysa eldeki verilerle yan\u0131tlanabilecek gibi de\u011fildir.<\/p>\n
Pi\u015fmi\u015f Toprak Mezar<\/h3>\n
Pi\u015fmi\u015f toprak mezar tan\u0131m\u0131, ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi pi\u015firildi\u011finde plastisitesini\/yumu\u015fakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirerek, geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz bir bi\u00e7imde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde kalan bir toprak \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. K\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda par\u00e7al\u0131 da olsa kalan pi\u015fmi\u015f toprak \u00fcr\u00fcnlerin \u00f6l\u00fc g\u00f6mme uygulamalar\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 mant\u0131ken \u00c7anak \u00c7\u00f6mlekli Neolitik d\u00f6nemden itibaren olmal\u0131d\u0131r. Zaten en basitinden \u00c7atalh\u00f6y\u00fck\u2019e bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da intramural g\u00f6m\u00fclerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6mlek i\u00e7indeki \u00e7ocuk veya bebek g\u00f6m\u00fcleri oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. S\u0131n\u0131flaman\u0131n pi\u015fmi\u015f toprak tan\u0131m\u0131ndan yola \u00e7\u0131k\u0131larak yap\u0131lmas\u0131 ise iki farkl\u0131 tipte toprak \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00fc g\u00f6mme uygulamalar\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bunlardan ilki \u00e7\u00f6mlek boyutunda ve di\u011ferine g\u00f6re daha k\u00fc\u00e7\u00fckken di\u011feri k\u00fcp ya da pithos denilen ve en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc 0,50m\u2019den ba\u015flayarak 2,00m boyuna kadar ula\u015fan pi\u015fmi\u015f topraktan yap\u0131lm\u0131\u015f kaplard\u0131r.<\/p>\n
Asl\u0131nda \u00f6ncelikle g\u00fcndelik i\u015fler i\u00e7in \u00fcretilmi\u015f olan kap \u00e7e\u015fitleri olarak de\u011ferlendirilebilecek bu kaplardan pithoslar\u0131n \u00f6zellikle art\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn depolanmas\u0131 sorununun giderilmesi amac\u0131yla \u00e7\u00f6mleklerden sonraki bir d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek yanl\u0131\u015f say\u0131lmaz. Bununla birlikte zaman i\u00e7inde bu iki kap tipi, \u00fcretilen de\u011fi\u015fik \u00fcr\u00fcnlerin kullan\u0131lmas\u0131, korunmas\u0131 ya da depolanmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00f6l\u00fc g\u00f6mme uygular\u0131nda da yerini almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Peki nas\u0131l olmu\u015ftur da \u00f6l\u00fc g\u00f6mme i\u00e7in bu t\u00fcrden yeni bir mezar tipine d\u00f6n\u00fc\u015fecek uygulama ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r? Bu sorunun yan\u0131t\u0131 i\u00e7in Neolitik D\u00f6neme kadar geriye giderek \u00c7atalh\u00f6y\u00fck yerle\u015fimindeki intramural \u00f6rg\u00fc sepet g\u00f6m\u00fclerine bakmak gereklidir. Bu g\u00f6m\u00fcler E.VII.21 tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131n taban\u0131nda bir bo\u011fa ba\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131na sepet i\u00e7inde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f bir kafatas\u0131 ile tap\u0131nak VI.B.20\u2019de ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan sepet i\u00e7indeki g\u00f6m\u00fcd\u00fcr ve organik bir maddeden yap\u0131lan sepetin izleri a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fclmektedir.1099 Saptanabilen sepet izlerinden yola \u00e7\u0131karak \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek kullan\u0131lmaya ge\u00e7ilmeden \u00f6nce ya da ge\u00e7ildikten sonra da bir s\u00fcre bu t\u00fcrden bir uygulamaya gidildi\u011fini s\u00f6ylemek olas\u0131d\u0131r. Bu uygulaman\u0131n yayg\u0131nl\u0131k kazanmas\u0131 ise belki de boyut itibar\u0131yla yap\u0131lan \u00e7\u00f6mleklerin i\u00e7ine \u00f6nce \u00e7ocuklar\u0131n konulmas\u0131 sonra da artan \u00fcretime paralel olarak \u00f6ncelikle art\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fc depolama i\u00e7in daha b\u00fcy\u00fck kap yapma gereksinimi ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olabilecek pithoslar\u0131n yeti\u015fkinler i\u00e7in de kullan\u0131lmas\u0131yla bir gelenek haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Ancak b\u00fct\u00fcn bunlardan \u00f6nce pi\u015fmi\u015f toprak kaplar i\u00e7ine yap\u0131lan g\u00f6m\u00fcn\u00fcn antropolojik olarak ne anlama gelebilece\u011fi, o d\u00f6nem insan\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fc g\u00f6mme s\u0131ras\u0131nda uygulad\u0131\u011f\u0131 rit\u00fcel i\u00e7inde ve onlar\u0131n ruhani d\u00fcnyalar\u0131nda bu tip mezarlar\u0131n yerinin ne oldu\u011funu anlamak gereklidir.<\/p>\n
\u00d6ncelikle, \u00f6l\u00fc g\u00f6mme gelene\u011fi gibi bir konunun ister istemez varaca\u011f\u0131 nokta olan din ve \u00f6l\u00fcm s\u0131ras\u0131 ve sonras\u0131 dini rit\u00fcelleri bi\u00e7imlendirirken elbette bir yerden sonra arkeolojik kan\u0131t\u0131 olmayan baz\u0131 noktalar\u0131n yorumla a\u00e7\u0131klanmas\u0131 zorunlulu\u011funu kabul etmek gerekmektedir. Mellaart\u2019\u0131n bu konuda son derece hakl\u0131 olarak belirtti\u011fi, \u201chi\u00e7bir arkeolo\u011fun ay\u0131rd\u0131na varamayaca\u011f\u0131, \u00f6len ki\u015finin ki\u015fisel dilek ve gereksinimleri, akrabalar\u0131n\u0131n sayg\u0131 ve sevgisi, olas\u0131 soyut dini etkenler, \u00f6l\u00fcm \u015fekli\u201d1100 gibi soyut ya da kan\u0131tlanmas\u0131 g\u00fc\u00e7 konular\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, toplulu\u011fun tam olarak \u015fekillendirilemeyen ancak varl\u0131\u011f\u0131 kabul edilen, topra\u011f\u0131n bereket ve verimlili\u011fi ile kad\u0131n\u0131n do\u011furganl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda kurulan ili\u015fki gibi konular \u00f6zellikle pi\u015fmi\u015f toprak g\u00f6m\u00fcler i\u00e7in ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olabilecek baz\u0131 nitelikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan ister istemez baz\u0131 yorumlara girilecektir.<\/p>\n
Bat\u0131 Anadolu Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 \u00f6l\u00fc g\u00f6mme gelenekleri ba\u011flam\u0131nda incelenen toplam 1971 mezar ile ilgili baz\u0131 say\u0131sal veriler bu nitelikleri daha ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bi\u00e7imde ortaya koymaktad\u0131r. S\u00f6z\u00fc edilen 1971 mezar\u0131n 792 adedi pi\u015fmi\u015f toprak g\u00f6m\u00fc tipindedir. Bu 792 mezar\u0131n 724 adedi pithos, 68 adedi ise \u00e7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fcd\u00fcr. Yap\u0131 itibar\u0131yla \u015fi\u015fkin kar\u0131nl\u0131, hamile bir kad\u0131n\u0131 and\u0131ran pithoslar\u0131n sanki \u00f6teki d\u00fcnyada yeniden do\u011fu\u015fu temsil etti\u011fi yolunda bir yorum yapmak olas\u0131d\u0131r. Soyut bir kavram oldu\u011fu i\u00e7in sadece bir \u00e7\u0131karsamaya dayal\u0131 bu \u00f6neriyi destekleyecek somut veriler ise takdir edilebilece\u011fi gibi yoktur. Yani, elimizde yaz\u0131l\u0131 belge olmamas\u0131, Prehistorik d\u00f6nem insan\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131 ile ilgili bilgilerimizin bulunmamas\u0131 bu yorumun kan\u0131tlanamaz yan\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle sadece maddi kan\u0131tlar bizim o d\u00f6nem insan\u0131n\u0131n ruh ve d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131 anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayamayabilir, ayr\u0131ca sa\u011flasa bile ya da Bat\u0131 Anadolu Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 topluluklar\u0131ndan birine ait bir birey ger\u00e7e\u011fi kula\u011f\u0131m\u0131za f\u0131s\u0131ldasa bile bunu ba\u015fkalar\u0131na kan\u0131tlaman\u0131n olana\u011f\u0131 yoktur. Bu ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 dikkate ald\u0131ktan sonra bir di\u011fer noktaya tekrar dikkat \u00e7ekmek gereklidir. Bu nokta da mezarlar\u0131n y\u00f6nlendirilmesidir. Bat\u0131 Anadolu\u2019da ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan 1971 Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 mezar\u0131n\u0131n 1208 adedinde g\u00fcne\u015fin do\u011fdu\u011fu y\u00f6ne do\u011fru yap\u0131lm\u0131\u015f bir y\u00f6nlendirme g\u00f6r\u00fclmektedir. \u015eimdi bu iki somut veriden yola \u00e7\u0131karak Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 Bat\u0131 Anadolu insan\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fi tepkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan soyut d\u00fcnyas\u0131 ile ilgili bir \u00e7\u0131karsama yapmaya ba\u015flayabiliriz.<\/p>\n
\u0130lk olarak bereket k\u00fclt\u00fcn\u00fcn, kad\u0131n\u0131n do\u011furganl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, do\u011fadaki mevsimsel ya da g\u00fcnl\u00fck devinimlerin, g\u00fcne\u015fin her g\u00fcn yeniden do\u011fu\u015fu, ay\u0131n hareketleri, mevsimlerinin birbirini izlemesi gibi do\u011fal tarih zek\u00e2s\u0131 ile ay\u0131rd\u0131na var\u0131lan ger\u00e7eklerin hep bir dairesel devinim i\u00e7inde olmas\u0131 ve \u00f6l\u00fcm sonras\u0131nda bir \u00f6teki d\u00fcnyan\u0131n bulunmas\u0131 gereklili\u011fine olan inan\u0131\u015f\u0131 birbiri ile kayna\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, ortaya \u00f6l\u00fcy\u00fc tekrar \u00f6teki d\u00fcnyada canland\u0131racak ve o soyut d\u00fcnyada ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak uygulamalar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtebiliriz. Bu durumda, pi\u015fmi\u015f toprak g\u00f6m\u00fclerin sanki yeniden do\u011fu\u015fu sa\u011flayacak yapay \u00f6teki d\u00fcnya anneleri gibi g\u00f6r\u00fclmesi ve bu tekrar do\u011fu\u015fun g\u00fcne\u015fle ya da g\u00fcne\u015fin yeniden do\u011fmas\u0131yla ilintili olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bu \u00f6neriyi destekleyecek bir di\u011fer kan\u0131t ise ileride Yunan Mitolojisi\u2019nde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulacak olan Demeter\u2019in k\u0131z\u0131 Persephone\u2019nin Hades\u2019e gidi\u015fi ve mevsimsel olarak geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr.1101 Ayn\u0131 \u015fekilde G\u00fcne\u015fin her zaman Okeanos\u2019tan bat\u0131p di\u011fer g\u00fcn tekrar do\u011fmas\u0131, Odysseus\u2019un \u00f6l\u00fcler \u00fclkesine gitmek i\u00e7in Okeanos k\u0131y\u0131s\u0131na gelmesi, bunun yan\u0131 s\u0131ra Mezopotamya Mitolojileri\u2019nde \u0130\u015ftar\u2019\u0131n yeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131na ini\u015fi1102 gibi s\u00f6ylenceler, olas\u0131l\u0131kla prehistorik d\u00f6nemlerin \u00f6teki d\u00fcnya kavramlar\u0131ndan k\u00f6ken alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u015eimdi b\u00fct\u00fcn bu a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda pi\u015fmi\u015f toprak mezarlar\u0131 \u00e7evredeki di\u011fer uygulamalarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak ve daha \u00f6nceki Kalkolitik ve Neolitik d\u00f6nemleri de dikkate alarak incelemeye ge\u00e7ebiliriz. Ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak hemen belirtmek gerekir ki pi\u015fmi\u015f toprak mezarlar\u0131 boyutuna ve niteli\u011fine g\u00f6re \u00e7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fcler, pithos g\u00f6m\u00fcler ve pseudo pithos g\u00f6m\u00fcler olarak s\u0131n\u0131flamak inceleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan kolayl\u0131k sa\u011flayaca\u011f\u0131ndan bu t\u00fcrden bir s\u0131n\u0131flamaya gidilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00c7\u00f6mlek G\u00f6m\u00fcler<\/h3>\n
Toplam 792 pi\u015fmi\u015f toprak mezar\u0131n 68 tanesi \u00e7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fclerden olu\u015fmaktad\u0131r. Baklatepe, Kusura, K\u00fc\u00e7\u00fckh\u00f6y\u00fck, Aphrodisias ve Yortan bu mezar tipinin en fazla g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerlerdir. \u00c7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fc i\u00e7in se\u00e7ilen boyutsal tan\u0131mlama \u00e7\u00f6mle\u011fin 0,50m\u2019den k\u00fc\u00e7\u00fck boya sahip olmas\u0131d\u0131r. \u00c7o\u011funlukla geni\u015f a\u011f\u0131zl\u0131 olan bu \u00e7\u00f6mleklerin a\u011f\u0131z a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131, i\u00e7ine bir bebek ya da \u00e7ocu\u011fun s\u0131\u011fabilece\u011fi geni\u015fliktedir. A\u011f\u0131z a\u00e7\u0131kl\u0131klar\u0131 pithos g\u00f6m\u00fclerde de g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi genellikle do\u011fu-g\u00fcneydo\u011fu-kuzeydo\u011fu y\u00f6n\u00fcne bakan bu \u00e7\u00f6mleklerin a\u011f\u0131zlar\u0131 zaman zaman bir ba\u015fka \u00e7\u00f6mlek ya da kap pa\u00e7as\u0131 veya ta\u015f ile kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Boyutlar\u0131n\u0131n pithos g\u00f6m\u00fclere g\u00f6re daha k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi zorunlulukla sadece \u00e7ocuk ve bebek g\u00f6m\u00fclerinde kullan\u0131lan bu \u00e7\u00f6mleklerin \u00f6nemlice bir k\u0131sm\u0131 da intramural g\u00f6m\u00fclerde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da asl\u0131nda intramural g\u00f6m\u00fcn\u00fcn daha \u00e7ok \u00e7ocuk ve bebeklere uygulanmas\u0131 ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olup, Aphrodisias, Hisarl\u0131k\/Troia ve Beycesultan gibi yerle\u015fimi kaz\u0131l\u0131p, mezarl\u0131k alan\u0131 saptanamam\u0131\u015f yerlerde neden \u00e7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fc kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar nitelikte bir olgudur.
\nBunun yan\u0131 s\u0131ra daha sonraki d\u00f6nemlerin urnelerinin \u00f6nc\u00fcl\u00fc olarak g\u00f6r\u00fclebilecek \u00e7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fcler, temel olarak urnelerin yakarak g\u00f6m\u00fc i\u00e7in kullan\u0131lmalar\u0131 ile bunlardan ayr\u0131lmaktad\u0131r. Tan\u0131m olarak, yak\u0131lan bir \u00f6l\u00fcden geriye kalan k\u00fcl ve kemiklerin saklanmak \u00fczere i\u00e7ine konuldu\u011fu, yaln\u0131zca bu ama\u00e7 i\u00e7in \u00fcretilmi\u015f ya da bu amaca uygun herhangi bir kap1103 olan urneler, elbette tarih\u00f6ncesi d\u00f6nemlerden itibaren kullan\u0131lan \u00e7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fclerden geli\u015ftirilmi\u015ftir. Ancak Bat\u0131 Anadolu Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019nda yakarak g\u00f6m\u00fc yayg\u0131n bir uygulama de\u011fildir. Bat\u0131 Anadolu\u2019da incelenen toplam 1971 mezar i\u00e7inde sadece \u00fc\u00e7 mezarda rastlan\u0131lan kremasyon izleri \u00e7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fclerin \u00e7ocuk ve bebek g\u00f6m\u00fclerinde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren dolayl\u0131 kan\u0131tlar olup, bu \u00fc\u00e7 mezardaki kremasyon izleri de \u015f\u00fcphelidir.<\/p>\n
\u00c7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fclerin ilk izlerine daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi Neolitik \u00c7a\u011f\u2019dan itibaren rastlanmakta olup, K\u00f6\u015fk H\u00f6y\u00fck1104 ve P\u0131narba\u015f\u0131\/Bor1105 h\u00f6y\u00fcklerinde yap\u0131lan kaz\u0131larda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan pi\u015fmi\u015f toprak kaplar i\u00e7indeki g\u00f6m\u00fcler bunlar\u0131n ilk \u00f6rneklerindendir. Daha sonras\u0131nda Kalkolitik \u00c7a\u011f\u2019da bu uygulama giderek artm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131 Anadolu\u2019da Beycesultan1106 ve Kuru\u00e7ay\u2019da1107 Ge\u00e7 Kalkolitik \u00e7a\u011fa tarihlenen tabakalarda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan \u00e7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fcler \u00e7ocuk ve bebek mezar\u0131yken, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019da ise De\u011firmentepe1108, G\u00f6zl\u00fckule1109, Hassek H\u00f6y\u00fck1110, Kargam\u0131\u015f1111, Korucutepe1112 ve Samsat1113 kaz\u0131lar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan ve \u00e7o\u011funlu\u011fu Ge\u00e7 Kalkolitik \u00c7a\u011f\u2019a tarihlenen \u00e7\u00f6mlek g\u00f6m\u00fclerin tamam\u0131 yine \u00e7ocuk ve bebek iskeletleri bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
Burada k\u0131sa bir a\u00e7\u0131klamay\u0131 gerektiren De\u011firmentepe mezarlar\u0131 pi\u015fmi\u015f toprak mezar gelene\u011finin nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olabilece\u011fi konusunda baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 verdi\u011fi i\u00e7in \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Pithos G\u00f6m\u00fcler<\/h3>\n
Bat\u0131 Anadolu Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 mezarl\u0131klar\u0131nda en fazla say\u0131da rastlan\u0131lan mezar tipini olu\u015fturan pithos g\u00f6m\u00fcler, y\u00fcksekli\u011fi 0,50m\u2019den ba\u015flayan ve 2,00m\u2019ye kadar uzanan bir \u00f6l\u00e7ek i\u00e7inde rastlan\u0131lan, \u00e7o\u011funlu\u011fu boyunlu, geni\u015f a\u011f\u0131zl\u0131, d\u00fcz veya sivri dipli, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 iki ya da d\u00f6rt kulplu, zaman zaman g\u00f6vdesinde ya da boyun k\u0131sm\u0131nda bezemeler de bulunan b\u00fcy\u00fck pithoslard\u0131r. \u0130leride daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelenece\u011fi gibi a\u011f\u0131zlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla do\u011fu-g\u00fcneydo\u011fu- kuzeydo\u011fu y\u00f6n\u00fcne bakan ve genellikle y\u00fczeye do\u011fru e\u011fimli yerle\u015ftirilen bu pithoslar\u0131n a\u011f\u0131zlar\u0131 b\u00fcy\u00fck\u00e7e bir ta\u015f ya da bir ba\u015fka \u00e7\u00f6mlekle kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte a\u011f\u0131zlar\u0131 kapat\u0131lmayanlar ya da kapatan malzemenin kayboldu\u011fu pithoslar da bulunmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu d\u00f6nemde incelenen toplam 1971 mezar\u0131n 724 tanesi pithos g\u00f6m\u00fcd\u00fcr ve incelenen 82 mezar ya da mezarl\u0131k alan\u0131n\u0131n 44\u2019\u00fcnde bu tip mezarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu tip bir g\u00f6m\u00fc tarz\u0131n\u0131n nas\u0131l, neden ve ne zamandan ba\u015flayarak tercih edildi\u011fi konusu ise sadece arkeolojik verilerle a\u00e7\u0131klanacak gibi olmay\u0131p antropolojik ve etnografik verilerden de yararlanmak gerekmektedir. \u00d6ncelikle, hemen belirtmek gerekir ki, Bottero\u2019nun son derece do\u011fru bir bi\u00e7imde vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, tarihte asla b\u00fcy\u00fck B ile ba\u015flayan bir Ba\u015flang\u0131c\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek ve sadece geli\u015fmeler, kesi\u015fmeler, ayr\u0131l\u0131klar, unutu\u015flar, yeniden ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n olabilece\u011fini kabul etmeliyiz.1115 Bu nedenle pithoslar\u0131n ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ya da kullan\u0131m\u0131n\u0131n fazlala\u015fmas\u0131 konusunda kesin bir tarih vermek olanaks\u0131zd\u0131r. Ancak, art\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011falmas\u0131 sonucu depolama kaplar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi ile pithoslar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda bir ba\u011f olmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bu nedenle sadece baz\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunulabilir. Arkeolojik verilerden yola \u00e7\u0131k\u0131larak yap\u0131labilecek bu \u00e7\u0131kar\u0131mlardan biri, Ge\u00e7 Neolitik \u00c7a\u011f\u2019dan itibaren konut mimarl\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fclen dikkat \u00e7ekici bir \u00f6\u011fedir. Bu da konutlar\u0131n tabanlar\u0131nda yer alan ve olas\u0131l\u0131kla depolama i\u00e7in kullan\u0131lan \u00e7ukurlard\u0131r. Bu \u00e7ukurlar zaman zaman i\u00e7ine \u00e7\u00f6mlek yerle\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rken, baz\u0131 zamanlarda da do\u011frudan depolama i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f olabilir. \u0130\u015fte bu \u00e7ukurlar ileride ortaya \u00e7\u0131kacak pithoslar\u0131n atas\u0131 olarak kabul edilebilir. Yine de pithoslar\u0131n ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem ile ilgili olarak Mezopotamya\u2019n\u0131n Ge\u00e7 Kalkolitik \u00c7a\u011f\u0131\u2019na bir ba\u015fka deyi\u015fle Uruk D\u00f6nemi\u2019ne kadar geriye gidilebilece\u011fi, plano-konveks yap\u0131lar\u0131n i\u00e7indeki kaplara bak\u0131larak s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
Anadolu\u2019ya geldi\u011fimizde ise Kalkolitik \u00c7a\u011f\u2019dan ba\u015flayan geli\u015fim, Mezopotamya\u2019dan farkl\u0131 olarak kendine \u00f6zg\u00fc bir kentle\u015fme mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde olmu\u015f ve M.\u00d6zdo\u011fan\u2019\u0131n belirtti\u011fi gibi; \u201cET\u00c7 i\u00e7in s\u00f6yleyecek olursak, Mezopotamya kenti art\u0131 de\u011ferin merkezi y\u00f6netim taraf\u0131ndan denetlenmesine dayal\u0131yken, Anadolu kentlerinde art\u0131 de\u011ferin merkezi y\u00f6netim taraf\u0131ndan denetiminin izi yok. Kent \u00e7ekirdekleri \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck. Depo, stok, i\u015flik, b\u00fcrokrasi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, an\u0131tsal tap\u0131nak, saray gibi sembolik yap\u0131lar da yok. Anadolu kentinin d\u0131\u015f sur ve kap\u0131 yap\u0131lar\u0131 da bence sembolik anlamda. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ET\u00c7\u2019da Anadolu\u2019da \u00e7ok geli\u015fkin zanaatlar var. \u00d6rne\u011fin madencilik. Ancak bunlar\u0131n ne \u00fcretimi ne de stoklar\u0131 kent merkezlerinde. Yani sistem temelden farkl\u0131. Bu nedenle, Anadolu kentlerinde depolama kavram\u0131 yok. Anadolu Mezopotamya sistemine ET\u00c7 III ile ge\u00e7iyor ve o tarihten sonra kent \u00e7ekirdekleri b\u00fcy\u00fcyor, depo yerleri vs. ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
Yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klama Bat\u0131 Anadolu\u2019da Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019nda pithos g\u00f6m\u00fclerin nas\u0131l ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ya da geli\u015fti\u011fi konular\u0131nda baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 da ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Fakat ondan \u00f6nce Anadolu\u2019da pithos ya da olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck boyutta \u00e7\u00f6mleklere Ge\u00e7 Neolitik \u00c7a\u011f\u2019dan itibaren ve sadece iki yerle\u015fimde, K\u00f6\u015fk H\u00f6y\u00fck1118 ve Musular\u2019da1119 rastlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 saptamas\u0131n\u0131 yapmak gereklidir. Ancak, Kalkolitik \u00c7a\u011f\u2019a gelindi\u011finde bu say\u0131 artmaktad\u0131r. \u00d6zellikle Orta ve Ge\u00e7 Kalkolitik \u00c7a\u011f\u2019dan itibaren konut i\u00e7inde depo, petek ya da silo bar\u0131nd\u0131ran, b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6mlek ya da pithoslar\u0131n ve pithos g\u00f6m\u00fclerin bulundu\u011fu yerle\u015fimler a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir. Arslantepe1120, De\u011firmentepe1121, Girikihaciyan1122, Hassek H\u00f6y\u00fck1123, T\u00fclintepe1124, Yumuktepe1125 ve Hac\u0131lar\u2019da1126 depolama alanlar\u0131na rastlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, De\u011firmentepe1127, T\u00fclintepe1128 ve Hac\u0131lar\u2019da1129 petekler bulunmakta ve Hassek H\u00f6y\u00fck1130, Nor\u015funtepe1131, P\u0131l\u0131r1132 ve Demircih\u00f6y\u00fck\u2019te1133 b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6mlek ya da pithoslar ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Pithos g\u00f6m\u00fcye en \u00e7ok rastlan\u0131lan yerler ise Samsat, Korucutepe, Hassek H\u00f6y\u00fck ve G\u00f6zl\u00fckule\u2019dir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu konuda Bat\u0131 Anadolu\u2019da kaz\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma eksikli\u011fi nedeniyle fazlaca bilgi yokken, di\u011fer b\u00f6lgelerden gelen bilgiler pithoslar\u0131n \u00f6ncelikle depolamada daha sonra da \u00f6l\u00fc g\u00f6mmede kullan\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 kan\u0131tlayabilecek niteliktedir. Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019na geldi\u011fimizde ise pithoslara Anadolu\u2019nun hemen her yerinde s\u0131kl\u0131kla rastlan\u0131lmakta ve \u00f6l\u00fc g\u00f6mmede kullan\u0131mlar\u0131 da artmaktad\u0131r.<\/p>\n
Sahte\/Pseudo Pithos G\u00f6m\u00fcler<\/h3>\n
Asl\u0131nda bu t\u00fcrden bir ayr\u0131m yap\u0131lmas\u0131 Kusura\u2019da rastlan\u0131lan baz\u0131 mezarlar nedeniyledir. Sadece Kusura\u2019da bulunan bu mezar tipi bir pithosun boylamas\u0131na ortadan ikiye ayr\u0131larak her iki yar\u0131n\u0131n iskeletlerin \u00fczerine kapat\u0131lmas\u0131 ya da yar\u0131m pithoslar\u0131n i\u00e7ine \u00f6l\u00fcn\u00fcn yerle\u015ftirilmesinden sonra \u00fczerinin keramik k\u0131r\u0131klar\u0131 ile \u00f6rt\u00fclmesi \u015feklindeki bir uygulama nedeniyledir. Bu uygulaman\u0131n ba\u015fka yerlerde benzerinin olmamas\u0131 ve Lamb ve Steward taraf\u0131ndan \u201cPseudo Pithos Burial\u201d olarak nitelendirilmesi bu yapay ayr\u0131m\u0131n yap\u0131lmas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n
Bu uygulama bir gelenekten \u00e7ok yerel bir adet gibi g\u00f6z\u00fckmekte olup, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n Giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde a\u00e7\u0131klanan gelenek ve \u00e2det aras\u0131ndaki fark\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re, belirli davran\u0131\u015fsal norm ve de\u011ferleri benimseyip, a\u015f\u0131layan, ger\u00e7ek ya da hayali bir ge\u00e7mi\u015fle s\u00fcreklilik g\u00f6steren ve genellikle yayg\u0131n bi\u00e7imde benimsenen rit\u00fceller ya da ba\u015fka sembolik davran\u0131\u015f bi\u00e7imleriyle ili\u015fkili toplumsal pratikler k\u00fcmesi olarak tan\u0131mlanan gelenek;1140 insano\u011flunun ge\u00e7mi\u015ften ald\u0131klar\u0131n\u0131 gelece\u011fe aktararak yaratt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrecin ta kendisidir. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde gelene\u011fin ay\u0131rt edici y\u00f6n\u00fc, yani onu gelenek k\u0131lan ana \u00f6zelli\u011fi, bizatih\u00ee bir \u201cse\u00e7ilim\u201de tabi tutulmu\u015f olmas\u0131d\u0131r.1141 Bir ba\u015fka deyi\u015fle bir ku\u015fak, izleyen ku\u015fa\u011fa kullan\u0131m gere\u00e7lerinin yan\u0131 s\u0131ra (k\u00fclt\u00fcrleme s\u00fcreciyle) s\u0131n\u0131rs\u0131z say\u0131da davran\u0131\u015f tarz\u0131, fikir, ayin, inan\u00e7, adet, duygulan\u0131m, izlenim, bilgi, teknik, simge, imge, beceri, kurum, y\u00f6ntem vb. b\u0131rakabilir. Ancak bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc \u201cgelenek\u201d olarak nitelenmeyi hak edecek \u201cde\u011fer\u201dde de\u011fildir. Gelenek, ayn\u0131 aktar\u0131m s\u00fcre\u00e7lerini izleyen \u00e2detten yapt\u0131r\u0131mc\u0131, kural koyucu niteli\u011fiyle ay\u0131rt edilmektedir.1142 Yine antropologlar\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131yla bir olgunun gelenek olabilmesi i\u00e7in gereken \u00f6l\u00e7\u00fctler \u015funlard\u0131r: S\u00f6z\u00fc edilen olgunun en az \u00fc\u00e7 ku\u015fak boyunca s\u00fcr\u00fcyor\/tekrar ediyor olmas\u0131; \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bi\u00e7imde de olsa bir de\u011fer yarg\u0131s\u0131 ifade etmesi, bir ba\u015fka deyi\u015fle yapt\u0131r\u0131mc\u0131 olmas\u0131; ge\u00e7mi\u015fle \u015fimdiki durum aras\u0131nda bir s\u00fcre\u011fenlik duygusu yaratmas\u0131.<\/p>\n
Sahte Pithos Mezarlara bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu mezarlar\u0131n yayg\u0131n olmamas\u0131, yapt\u0131r\u0131mc\u0131 bir niteli\u011finin saptanamam\u0131\u015f olmas\u0131 ve aktar\u0131m s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7inde yer almamas\u0131 bunlar\u0131n yerel bir \u00e2det olarak alg\u0131lanmas\u0131 zorunlulu\u011funu do\u011furmaktad\u0131r. Bununla birlikte, Kusura gibi bir yer sosyo-ekonomik geli\u015fmi\u015flik a\u00e7\u0131s\u0131nda incelendi\u011finde asl\u0131nda \u00e7ok fazla geli\u015fmemi\u015f ve bu nedenle ekonomik a\u00e7\u0131dan zay\u0131f bir yerle\u015fim izlenimi verdi\u011finden akla ba\u015fka bir a\u00e7\u0131klama daha gelmektedir. Bu da bir mezara yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m\u0131n ikiye b\u00f6l\u00fcnerek maliyetin yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi ile a\u00e7\u0131klanabilecek ekonomik olgudur. Bir ba\u015fka deyi\u015fle sadece yerel bir \u00e2detle de\u011fil, bunun yan\u0131 s\u0131ra tamamen ekonomik bir olguyla da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lm\u0131\u015f olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ta\u015f Sand\u0131k Mezar<\/h3>\n
Etraf\u0131 bir s\u0131ra ta\u015fla veya kerpi\u00e7le \u00e7evrili ve \u00fcst k\u0131sm\u0131 zaman zaman yine bir sal ta\u015f\u0131yla kapal\u0131 olabilen, taban\u0131 temiz, s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f toprakla ya da ba\u015fka yerden getirilen bir toprak ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc, taban\u0131n \u00fczerinde zaman zaman \u00e7ak\u0131l ta\u015fl\u0131 bir kaplama da olabilen bu mezarlar, pi\u015fmi\u015f toprak g\u00f6m\u00fclerden sonra Bat\u0131 Anadolu\u2019da say\u0131ca en fazla rastlan\u0131lan mezar grubunu olu\u015fturmaktad\u0131r. Toplam 82 mezar ya da mezarl\u0131k alan\u0131n\u0131n 22 tanesinde bulunan ve toplam 1971 mezar\u0131n 205 tanesini olu\u015fturan bu grup i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan mezar arma\u011fanlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olmasa da yap\u0131m tekni\u011fi ve kullan\u0131lan malzemeler a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 bir inanc\u0131 temsil eder gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n
Antropolojik olarak \u00f6l\u00fcn\u00fcn \u00e7evresinin koruma alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 \u00e7abas\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen bu mezar tipini, bu anlam\u0131yla, k\u00f6ken olarak \u00dcst Paleolitik \u00c7a\u011f\u2019dan itibaren ba\u015flatmak olas\u0131d\u0131r. Bu da bizi yine Neanderthal insan\u0131na kadar geriye g\u00f6t\u00fcrmektedir. Roger Lewin\u2019in belirtti\u011fi gibi, 20.yy\u2019\u0131n ba\u015f\u0131ndan bu yana ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan 200 kadar Neanderthal kal\u0131nt\u0131s\u0131ndan hi\u00e7 de\u011filse otuzunun cesedinin, uygun konuma getirme, mezara e\u015fyalar ve hayvan kemikleri koyma ve ta\u015flar\u0131 \u00f6zenle yerle\u015ftirme gibi etkinlikleri kapsayan uygulamalara i\u015faret etmesi ve baz\u0131 cesetleri korumak i\u00e7in etraf\u0131n\u0131n bilin\u00e7li olarak ta\u015fla \u00e7evrildi\u011finin saptanmas\u0131 belki de ta\u015f sand\u0131k mezar\u0131n k\u00f6keninin \u00dcst Paleolitik \u00c7a\u011f\u2019a kadar geriye g\u00f6t\u00fcr\u00fclebilece\u011fini kan\u0131tlar.<\/p>\n
Ancak, Anadolu\u2019da bu t\u00fcrden mezarlar\u0131n Paleolitik \u00c7a\u011fdan itibaren var oldu\u011funa dair herhangi bir kan\u0131t bug\u00fcne dek bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Anadolu\u2019da Antalya\/Gavurini,1145 Hatay\/\u0130ncili1146 ve Kanal1147 Ma\u011faralar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tam ya da tama yak\u0131n iskeletin ele ge\u00e7ti\u011fi yer yoktur ve burada ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan iskeletler hakk\u0131nda da sa\u011fl\u0131kl\u0131 bilgi bulunmamaktad\u0131r. Neolitik \u00c7a\u011f yerle\u015fimlerinde yap\u0131lan kaz\u0131larda ise sadece \u00fc\u00e7 yerde ta\u015f sand\u0131k mezar olarak nitelenebilecek mezara rastlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan ilki K\u00f6\u015fk H\u00f6y\u00fck III.kat tabakalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan intramural ta\u015f sand\u0131k mezard\u0131r.1148 \u0130kincisi ise \u00d6k\u00fczini Ma\u011faras\u0131\u2019nda K\u00f6kten taraf\u0131ndan bulunan ve Neolitik \u00c7a\u011fa tarihlenen bir iskelet olup, bu iskeletin ayak k\u0131sm\u0131n\u0131n kire\u00e7ta\u015f\u0131ndan bloklarla \u00e7evrili olmas\u0131 bu mezar\u0131n belki de bozuk bir ta\u015f sand\u0131k mezar olarak nitelendirilmesine neden olmu\u015ftur. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc mezar ise hakk\u0131nda \u00e7ok fazla bilgi olmayan ve Bey\u015fehir G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn kuzeydo\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda \u00c7ukurkent\u2019te rastlan\u0131lan ta\u015f sand\u0131k mezard\u0131r.<\/p>\n
Paleolitik veya Neolitik \u00c7a\u011f\u2019da bu derece az ta\u015f sand\u0131k mezara rastlan\u0131lmas\u0131n\u0131 mezarlar\u0131n konumuyla ili\u015fkilendirmek olas\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle Neolitik \u00c7a\u011f\u2019da son derece yayg\u0131n bir uygulama olan intramural g\u00f6m\u00fc ile basit toprak ya da \u00e7\u00f6mlek mezar aras\u0131nda bir ili\u015fki kurulabilirken ta\u015f sand\u0131k mezarlar i\u00e7in bu t\u00fcrden bir ili\u015fkiyi kurmak g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bunun nedeni ise olas\u0131l\u0131kla intramural g\u00f6m\u00fclerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ev tabanlar\u0131n\u0131n alt\u0131na ta\u015f sand\u0131k mezar yapman\u0131n hem g\u00fc\u00e7 hem de konutun mimarisinin bozulmas\u0131na neden olaca\u011f\u0131 i\u00e7in tercih edilmemi\u015f olmas\u0131nda yatmaktad\u0131r. Ger\u00e7ekten de bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n esas konusunu olu\u015fturan Bat\u0131 Anadolu Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 mezarlar\u0131na bu g\u00f6zle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda da ayn\u0131 olguyu g\u00f6rmek olas\u0131d\u0131r. Ta\u015f sand\u0131k mezara rastlan\u0131lan 22 mezarl\u0131\u011f\u0131n yirmisi ekstramural mezarl\u0131k alan\u0131d\u0131r ve sadece Hanaytepe\u2019de kerpi\u00e7ten yap\u0131lm\u0131\u015f iki sand\u0131k mezar haricinde ba\u015fkaca intramural sand\u0131k mezara rastlan\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde Kalkolitik \u00c7a\u011f Anadolu yerle\u015fimlerinden sadece Alacah\u00f6y\u00fck\u2019\u00fcn1151 ve Ali\u015far\u2019\u0131n1152 Kalkolitik tabakalar\u0131 ile Korucutepe1153 Ge\u00e7 Kalkolitik \u00c7a\u011f tabakas\u0131nda ta\u015ftan, kerpi\u00e7ten ve ah\u015faptan yap\u0131lm\u0131\u015f sand\u0131k mezarlar d\u0131\u015f\u0131nda mezara rastlan\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 ekstramural g\u00f6m\u00fc uygulamas\u0131 ile sand\u0131k mezarlar aras\u0131nda bir ili\u015fki olabilece\u011fini g\u00f6steren bir di\u011fer olgudur. Bununla birlikte Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019nda Anadolu\u2019nun di\u011fer y\u00f6relerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ister kerpi\u00e7ten isterse de ta\u015ftan olsun sand\u0131k mezarlar\u0131n intramural mezarlarda da kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 saptanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ancak bu intramural sand\u0131k mezarlar daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelendi\u011finde, Ali\u015far, Karah\u00f6y\u00fck, Girnavaz, Gritille gibi yerle\u015fimlerdekilerin kerpi\u00e7ten yap\u0131lm\u0131\u015f ve genellikle \u00e7ocuk mezar\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, Ahlatl\u0131bel ve Horum H\u00f6y\u00fck hari\u00e7 di\u011fer yerle\u015fimlerde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan intramural sand\u0131k mezarlar\u0131n hi\u00e7biri konutlar\u0131n taban alt\u0131na g\u00f6m\u00fcl\u00fc de\u011fil, sadece yerle\u015fimin i\u00e7inde ancak konutlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan mezarlard\u0131r. Bir di\u011fer dikkat \u00e7ekici noktaysa, Arslantepe, Gre Virike, Hassek H\u00f6y\u00fck, Kargam\u0131\u015f ve Titri\u015f H\u00f6y\u00fcklerde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan ta\u015f sand\u0131k mezarlar\u0131n tamam\u0131, kaz\u0131c\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan i\u00e7indeki mezar arma\u011fanlar\u0131n\u0131n zenginli\u011fi ve \u00e7oklu g\u00f6m\u00fc uygulamalar\u0131na dayan\u0131larak y\u00f6netici s\u0131n\u0131fa ait \u2018Bey Mezar\u0131\u2019 ya da \u2018Aile Mezar\u0131\u2019 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn bu ay\u0131rt edici niteliklerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak Bat\u0131 Anadolu\u2019da hi\u00e7 mezara rastlanmazken, b\u00fct\u00fcn Anadolu\u2019ya bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise Ahlatl\u0131bel ve Horum H\u00f6y\u00fck1178 hari\u00e7 intramural mezarlar ile sand\u0131k mezar gelene\u011fi aras\u0131nda ili\u015fki kurmak olas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n
\u00c7o\u011fu zaman Kyklad Adalar\u0131\u2019ndaki ta\u015f sand\u0131k mezarlar\u0131n Bat\u0131 Anadolu\u2019da rastlanan ta\u015f sand\u0131k mezarlarla ko\u015futlu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak bu b\u00f6lgeye ba\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ta\u015f sand\u0131k mezar gelene\u011fi asl\u0131nda yukar\u0131da da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Neolitik hatta belki de Paleolitik \u00c7a\u011f\u2019dan beri kullan\u0131lan bir uygulama oldu\u011fundan bu mezarlar\u0131n k\u00f6kenini bir tek b\u00f6lgeye ba\u011flayabilmek olanaks\u0131z g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bu konu hakk\u0131nda ayn\u0131 \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnen \u00d6zg\u00fc\u00e7, sand\u0131k mezarlar\u0131n herhangi bir etnik gruptan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak do\u011fdu\u011funu ve geli\u015fti\u011fini ileri s\u00fcrmektedir.1179 Ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fe \u00f6zellikle Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 sonu ve Orta Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019ndaki \u00f6rnekleri inceleyerek varan bir di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ise Wheeler ve Metin Akyurt\u2019tur.1180 Ancak, \u00d6zg\u00fc\u00e7\u2019\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada daha ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmam\u0131\u015f olan K\u0131y\u0131k\u0131\u015flac\u0131k\/Iasos mezarlar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan hem Kyklad Adalar\u0131\u2019ndan ithal \u00e7anak \u00e7\u00f6mlekler hem de Anadolu k\u00f6kenli yerel \u00e7anak \u00e7\u00f6mlekler ve di\u011fer buluntular bu tip mezarlar\u0131n k\u00f6keni konusunda i\u015faret edilen Kyklad Adalar\u0131 y\u00f6nlendirmesini do\u011frular niteliktedir.1181 Bununla birlikte Anadolu k\u00f6kenli mallar\u0131n da mezarlarda bulunu\u015fu k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerdeki Kyklad etkisinin yan\u0131 s\u0131ra belki de bu mezarlar\u0131 yapanlar\u0131n sadece kom\u015fu k\u00fclt\u00fcrlerden etkilenerek bu tip mezarlara y\u00f6neldiklerini g\u00f6steriyor olabilir. Ayn\u0131 \u015fekilde daha i\u00e7 b\u00f6lgelerde \u00f6rne\u011fin Kakl\u0131k ve Kusura\u2019da bulunan toplam alt\u0131 ta\u015f sand\u0131k mezar ile daha kuzeyde \u00f6rne\u011fin K\u00fc\u00e7\u00fckh\u00f6y\u00fck\u2019te ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan toplam 204 mezar i\u00e7inde yer alan 74 adet ta\u015f sand\u0131k mezar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve bu mezarlar i\u00e7inde tipik Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 mallar\u0131n\u0131n bulunuyor olmas\u0131 bu mezarlar\u0131n k\u00f6keni i\u00e7in farkl\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde Ege Adalar\u0131 ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilen mermer idollere K\u00fc\u00e7\u00fckh\u00f6y\u00fck mezarlar\u0131n\u0131n hi\u00e7birinde rastlanmam\u0131\u015f olmas\u0131, Kusura ve Kakl\u0131k mezarlar\u0131nda da ayn\u0131 niteli\u011fin g\u00f6r\u00fclmesi ve en \u00f6nemlisi yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen mermer idollerin yine ayn\u0131 \u015fekilde K\u0131y\u0131k\u0131\u015flac\u0131k mezarlar\u0131nda da bulunamam\u0131\u015f olmas\u0131 bu mezar tipinin sadece Ege Adalar\u0131 ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilemeyece\u011fini ancak etkilenmelerin olabilece\u011fini g\u00f6steren kan\u0131tlard\u0131r.<\/p>\n
Burada k\u0131sa bir ara verip ileride buluntular k\u0131sm\u0131nda irdelenecek olan idollerin antropolojik olarak birer rit\u00fcel nesnesi oldu\u011funu belirtmekte yarar vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu nesneler yani idoller, bir inan\u00e7 sistemini belirlemekte ya da farkl\u0131 inan\u00e7 sistemlerini ayr\u0131\u015ft\u0131rmakta bir g\u00f6sterge\/indikat\u00f6r olarak kullan\u0131labilirler. Ayn\u0131 \u015fekilde, mezar arma\u011fan\u0131 olarak b\u0131rak\u0131lan \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek ve di\u011fer buluntular da \u00fcretimlerindeki farkl\u0131l\u0131ktan dolay\u0131 farkl\u0131 etnik k\u00f6kenleri ya da gruplar\u0131 tan\u0131mlayabildiklerinden ta\u015f sand\u0131k mezarlarda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek ve idol t\u00fcr\u00fc rit\u00fcel nesneleri bu mezarlar hakk\u0131nda yorum yap\u0131labilmesini sa\u011flayabilir.<\/p>\n
Sahte\/Pseudo Oda Mezar<\/h3>\n
Tan\u0131m olarak \u00fczerinde tam anla\u015f\u0131lamayan, bunun yan\u0131 s\u0131ra mezar olarak ne anlama geldikleri de tam bilinemeyen ve Bat\u0131 Anadolu Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019nda sadece Kakl\u0131k, Karata\u015f\/Semay\u00fck ve Kusura\u2019da rastlan\u0131lan toplam alt\u0131 mezar bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda incelenecektir.
\nSahte oda mezarlar\u0131n tam bir tan\u0131m\u0131 yapmak i\u00e7in elimizde en fazla say\u0131da bu tip mezar\u0131n bulundu\u011fu Kakl\u0131k\u2019tan hareket etmek gereklidir. Kakl\u0131k\u2019taki toplam d\u00f6rt mezara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bunlar\u0131n dikd\u00f6rtgen planl\u0131, ancak duvarlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ta\u015flar\u0131n birbiriyle \u00e7amur harc\u0131yla tutturulmas\u0131yla yap\u0131lm\u0131\u015f bir ta\u015f sand\u0131k benzeri mezar\u0131n \u00fczerinin olas\u0131l\u0131kla ah\u015fap bir \u00f6rt\u00fcyle \u00f6rt\u00fclmesi sonucu yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, mezar\u0131n taban\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f topraktan oldu\u011fu ve dikd\u00f6rtgenin k\u0131sa kenar\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f yerinin bulundu\u011fu saptamas\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Kusura\u2019daki ve Karata\u015f\/Semay\u00fck\u2019teki mezarlarda buna uymakta, ancak Karata\u015f\/Semay\u00fck mezar\u0131n\u0131n taban\u0131n\u0131n \u00e7ak\u0131lta\u015f\u0131 d\u00f6\u015feli olu\u015fu ve \u00fcst k\u0131sm\u0131n\u0131n irili ufakl\u0131 ta\u015flarla doldurulmas\u0131yla di\u011fer mezarlardan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7evresi ta\u015flarla \u00e7evrilerek dikd\u00f6rtgen g\u00f6r\u00fcn\u00fcm verilmi\u015f ve dikd\u00f6rtgenin k\u0131sa kenarlar\u0131ndan birinde i\u00e7eriye ge\u00e7i\u015f yeri bulunan, taban\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f toprak ya da \u00e7ak\u0131lta\u015f\u0131 d\u00f6\u015feli, \u00fcst k\u0131sm\u0131 ah\u015fap kapat\u0131larak veya kire\u00e7ta\u015f\u0131 dolguyla bir y\u00fckselti yap\u0131larak bir ev ya da oda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc verilmi\u015f mezarlar\u0131 sahte oda mezar olarak tan\u0131mlamak olas\u0131d\u0131r. Bu tan\u0131mdan yola \u00e7\u0131karak sahte oda mezarlar incelendi\u011finde a\u015fa\u011f\u0131da sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Kakl\u0131k\u2019ta ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan ve tamam\u0131 ET\u00c7 III olarak tarihlenen 18-19-20 ve 25 numaral\u0131 mezarlardan sadece 18 numaral\u0131 olan\u0131nda, dorsal pozisyonda, ba\u015flar\u0131 do\u011fuya gelecek \u015fekilde yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f iki iskeletin bulundu\u011fu, di\u011ferlerinin bo\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmekte ve tamam\u0131 dikd\u00f6rtgen planl\u0131 bu mezarlardan sadece 20 numaral\u0131 olan\u0131n\u0131n bat\u0131 kenar\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc saptanabilmekte ve hepsinin taban\u0131n\u0131n s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f toprakla d\u00f6\u015feli oldu\u011fu ve \u00fcst<\/p>\n
yap\u0131lar\u0131n\u0131n ah\u015fap ile olu\u015fturuldu\u011fu saptanabilmektedir.1186 Karata\u015f\/Semay\u00fck\u2019te kaz\u0131c\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan \u015fef ya da bey mezar\u0131 olarak nitelenen ET\u00c7 II mezar\u0131ysa daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi taban\u0131n\u0131n \u00e7ak\u0131lta\u015flar\u0131yla d\u00f6\u015feli olmas\u0131 ve \u00fcst \u00f6rt\u00fcs\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda Kakl\u0131k mezarlar\u0131ndan farkl\u0131 olmay\u0131p, bunun yan\u0131 s\u0131ra i\u00e7indeki iskeletin hocker pozisyonda yat\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve mezar\u0131n intramural mi yoksa ekstramural mi oldu\u011fu mezarl\u0131k alan\u0131n\u0131n tam yay\u0131l\u0131m\u0131 bilinemedi\u011finden ve bulundu\u011fu yer yani 98 numaral\u0131 a\u00e7ma esas yerle\u015fimle mezarl\u0131k a\u00e7malar\u0131 aras\u0131nda oldu\u011fundan tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.1187 Kusura ET\u00c7 II-III ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemini temsil eden XI numaral\u0131 a\u00e7mada ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan intramural ve i\u00e7inde \u00fc\u00e7 bireyin olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen mezar da yine di\u011fer mezarlar\u0131n benzeri olup, bat\u0131 kenar\u0131n\u0131n tam olarak saptanamamas\u0131 nedeniyle burada bir ge\u00e7i\u015f k\u0131sm\u0131 olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n
Her \u00fc\u00e7 yerde de ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan bu mezarlar\u0131n buluntu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zengin olmad\u0131\u011f\u0131 ve Kakl\u0131k\u2019ta ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan mezarlardan sadece 20 numaral\u0131 olan\u0131nda mezar arma\u011fan\u0131 oldu\u011fu, geri kalan mezarlardan da sadece 18 numaral\u0131 olan\u0131nda iskeletin ele ge\u00e7ti\u011fi bilinmektedir.1189 Karata\u015f\/Semay\u00fck\u2019te \u00e7\u0131kan mezar ise kaz\u0131c\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan bey ya da \u015fef mezar\u0131 olarak nitelenmekle birlikte i\u00e7inde sadece iki par\u00e7a madeni eser ve birka\u00e7 \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek par\u00e7as\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda buluntuya rastlan\u0131lmam\u0131\u015f olmamas\u0131 nedeniyle y\u00f6neticiye ait bir mezar olarak kabul edilmeyebilir.1190 Kusura mezar\u0131 da iskelet kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n yan\u0131nda hi\u00e7bir mezar arma\u011fan\u0131na rastlan\u0131lmamas\u0131yla dikkati \u00e7ekmektedir.<\/p>\n
Bu durumda ta\u015f sand\u0131k mezarlarda intramural ve ekstramural uygulamalar\u0131n her ikisinin de g\u00f6r\u00fclmesi, yine i\u00e7ine yat\u0131r\u0131lan cesetlerin hem hocker hem de dorsal pozisyonda olabilmesi, mezar i\u00e7ine hem tekil hem de \u00e7o\u011ful g\u00f6m\u00fc yap\u0131labilmesi bu tip mezarlarda bir birlik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir kan\u0131tlard\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra mezarlarda \u00e7ok az say\u0131da mezar arma\u011fan\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131 bu mezarlar\u0131n i\u00e7inde farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan, bir ba\u015fka deyi\u015fle y\u00f6netici, \u015fef, bey ya da toplulu\u011fun ruhani lideri olabilecek biri ya da birilerinin yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren kan\u0131tlard\u0131r. Mezarlar\u0131n tek ortak y\u00f6n\u00fc ise hepsinin ET\u00c7 III olarak tarihlenmeleri ve planlar\u0131 ile yap\u0131l\u0131\u015f teknikleridir ki burada da taban \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f toprak ya da \u00e7ak\u0131lta\u015f\u0131 d\u00f6\u015feme kullan\u0131lmas\u0131yla yine farkl\u0131l\u0131klar i\u00e7erdi\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu kan\u0131tlardan yola \u00e7\u0131karak bu mezarlar hakk\u0131nda yorum yapmak g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Bu nedenle bu mezarlar\u0131n yerel uygulamalar oldu\u011fu ve \u00e7ok az say\u0131da rastlan\u0131lmalar\u0131 nedeniyle m\u00fcnferit olarak nitelenmeleri en do\u011frusu gibi g\u00f6z\u00fckmektedir.1192 Bununla birlikte Anadolu\u2019nun di\u011fer y\u00f6relerinde ve di\u011fer d\u00f6nemlerinde bu mezarlar\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 belki daha farkl\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131mlar sa\u011flayabilece\u011finden di\u011fer d\u00f6nemlere ve b\u00f6lgelere de bak\u0131lm\u0131\u015f ve a\u015fa\u011f\u0131daki sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu t\u00fcrden bir ara\u015ft\u0131rma sonucu Neolitik \u00c7a\u011f\u2019da hi\u00e7bir yerle\u015fimde bu t\u00fcrden bir \u00f6l\u00fc g\u00f6mme anlay\u0131\u015f\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmazken, Kalkolitik \u00c7a\u011f\u2019da sadece Domuztepe\u2019de1193 intramural bir tholos mezar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 saptanabilmi\u015ftir. Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019nda ise Anadolu\u2019nun di\u011fer yerlerinde sahte oda mezara rastlan\u0131lmamakla birlikte \u2018oda mezar\u2019lara rastlan\u0131l\u0131yor olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Ba\u015fta Alacah\u00f6y\u00fck1194 olmak \u00fczere, Horoztepe,1195 Arslantepe,1196 Hayaz H\u00f6y\u00fck,1197 Gedikli\/Karah\u00f6y\u00fck,1198 Tilmen H\u00f6y\u00fck1199 ve Titri\u015f\u2019te oda ya da Hayaz H\u00f6y\u00fck\u2019te oldu\u011fu gibi \u2018yer alt\u0131 oda mezar\u0131\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan mezarlar bulunmaktad\u0131r. Bu mezarlar\u0131n tarihlenmesine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise Gedikli\/Karah\u00f6y\u00fck, Tilmen H\u00f6y\u00fck, Hayaz H\u00f6y\u00fck, Alacah\u00f6y\u00fck ve Horoztepe\u2019deki mezarlar\u0131n ET\u00c7 II sonu ya da ET\u00c7 III olmas\u0131 bir ba\u015fka deyi\u015fle Bat\u0131 Anadolu\u2019da ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan sahte oda mezarlarla tarihsel bir ko\u015futlu\u011funun olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Arslantepe, ve Titri\u015f ise ET\u00c7 I ve II d\u00f6nemlerine tarihlenmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Bat\u0131 Anadolu\u2019daki sahte oda mezarlar\u0131n benzerlerine daha farkl\u0131 d\u00f6nemlerde ve b\u00f6lgelerde rastlan\u0131lmamakta ancak oda mezar olarak bilinen \u00f6l\u00fc g\u00f6mme gelene\u011finin ET\u00c7\u2019da Karadeniz B\u00f6lgesi, Orta, Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019da uyguland\u0131\u011f\u0131 saptamas\u0131 yap\u0131labilmektedir. Ancak bu benzerli\u011fin anlaml\u0131 m\u0131 oldu\u011fu sorusu \u015fimdilik kayd\u0131yla yan\u0131tlanacak gibi g\u00f6z\u00fckmemektedir. Bu nedenle Bat\u0131 Anadolu\u2019da Erken Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019nda rastlan\u0131lan sahte oda mezarlar\u0131 yerel bir uygulama bi\u00e7imi olarak kabul etmek \u015fu andaki kan\u0131tlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yerinde olabilir.<\/p>\n
Dromoslu Oda Mezarlar<\/h3>\n
Koridor anlam\u0131na gelen dromoslara, mimari alanda ilk defa Orta Kalkolitik\u2019te Mezopotanya\u2019da Tel-Arpa\u00e7iya\u2019da rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Buradaki dromosun sayg\u0131 ve kutsall\u0131k ifade eden ge\u00e7itler oldu\u011fu bilinmektedir. Baz\u0131 M\u0131s\u0131r yap\u0131lar\u0131nda da dromoslar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ama i\u015flevsel olarak farkl\u0131 mimari elemanlar g\u00f6r\u00fclmektedir. Girit\u2019teki baz\u0131 evlerde hatta \u015fehir kap\u0131lar\u0131nda (\u00f6rne\u011fin Troia VI \u015fehir kap\u0131s\u0131) ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerle koridorlar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Fakat b\u00fct\u00fcn bunlar sivil yap\u0131lara y\u00f6nelik mimari \u00f6\u011felerdir ve in\u015fa edilme a\u015famas\u0131nda Fenike\u2019deki Ugarit Mezarlar\u0131 ile Mykenai\u2019deki \u00f6rne\u011fin Atreus ve Klytemnestra tholoslar\u0131nda oldu\u011fu gibi, mezar odas\u0131n\u0131 d\u0131\u015f d\u00fcnyaya ba\u011flayan ge\u00e7itlerdir113. \u00d6zellikle Hellenistik D\u00f6nem\u2019de yap\u0131lan t\u00fcm\u00fcl\u00fcs dromoslar\u0131n\u0131n, mezar odas\u0131yla ayn\u0131 kaliteye sahip ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi vard\u0131r. T\u00fcm\u00fcl\u00fcslerdeki dromoslar\u0131n fonksiyonu biraz daha farkl\u0131d\u0131r. Mezara giri\u015fi sa\u011flasa da mimari bir eleman olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc mezar odas\u0131n\u0131n \u00fczerine yap\u0131lan y\u0131\u011fma tepenin alt\u0131ndan ge\u00e7ip mezar odas\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in bir ge\u00e7it gereklidir ki bu da dromosla sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcney Anadolu\u2019da \u00f6rne\u011fin Kelenderis, Anazarbus, Misis\u2019de ve gerekse Kuzey Suriye ve K\u0131br\u0131s\u2019da dromos k\u0131sm\u0131 basamaks\u0131z d\u00fcz rampal\u0131 mezarlara rastlanm\u0131\u015f114 olmakla beraber, Belentepe Mevkii mezarlar\u0131nda basamaks\u0131z ve rampal\u0131 dromoslara hi\u00e7 rastlanmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yerine mezar odas\u0131na giri\u015fi sa\u011flayan dromos, basamaklardan olu\u015fan merdivenli bir yoldan sa\u011flanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Anadolu\u2019nun oda mezar olarak nitelendirilebilecek ilk \u00f6rnekler ise Alacah\u00f6y\u00fck Bak\u0131r \u00c7a\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. 1935 y\u0131l\u0131ndan beri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lan 13 mezarda, dikd\u00f6rtgen bi\u00e7iminde olan mezar \u00e7ukurlar\u0131 d\u00fczenli de\u011fildir. \u00c7ukurlar\u0131n d\u00f6rtkenar\u0131 birbirine \u00e7amur har\u00e7la basit\u00e7e tutturulan orta boy ta\u015f dizileriyle \u00e7evrilmi\u015ftir115. Oda mezar gelene\u011finin k\u00f6keni ve ilk \u00f6rnekleri konusunda di\u011fer bir g\u00f6r\u00fc\u015f bu mezarlar\u0131n k\u00f6keninin Myken D\u00f6nemine kadar gitti\u011fidir. G\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re bu d\u00f6nemle birlikte oda mezarlar bir yama\u00e7 boyunca genellikle gruplar halinde s\u0131ralanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bat\u0131 Anadolu\u2019daki en erken oda mezarlar\u0131 Pedasa117, M\u00fcsgebi118, Dirmil119, Milethos120 gibi merkezlerde g\u00f6r\u00fclmektedir. Karia\u2019da Erken Protogeometrik d\u00f6neme kadar erkene giden oda mezar\u0131 \u00f6rnekleri Arkaik ve Klasik d\u00f6nemlerde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesintisiz devam ettirmekle beraber121 Oda mezar gelene\u011fi M.\u00d6. 5-4. yy\u2019larda Rhodos, Thera ve Girit gibi merkezlerde de g\u00f6r\u00fclmektedir122. Belentepe dromoslu oda mezarlar\u0131 Helenistik D\u00f6nem\u2019in geleneksel mimari \u00fcslubu ve \u00f6l\u00fc g\u00f6mme adetlerini yans\u0131tmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcm\u00fcl\u00fcs mezarlar<\/h3>\n
Dromosun kuzey ucunda mezar odas\u0131n\u0131n \u00fcst \u00f6rt\u00fcs\u00fc olarak kullan\u0131lan, ters \u00e7evrilmi\u015f bir lahit teknesi ile teknenin alt\u0131nda mezar odas\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015f falloslar ile \u00e7e\u015fitli boy ve \u00f6l\u00e7\u00fclerdeki ta\u015f bloklar yer almaktad\u0131r. Bu ters \u00e7evrilmi\u015f lahtin dromos taraf\u0131ndaki g\u00fcney b\u00f6l\u00fcm\u00fcne bakan k\u0131sa kenar\u0131nda, \u00fczerinde herhangi bir yaz\u0131 ve bezeme olmayan 57 x 69 cm. \u00f6l\u00e7\u00fclerinde, 10 cm. kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndaki bir mezar odas\u0131 kap\u0131s\u0131 yer almaktad\u0131r. Kap\u0131, lahtin k\u0131sa yan\u0131na a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olan s\u00f6ve yuvalar\u0131na ve lahtin alt\u0131ndaki oda mezar\u0131n y\u00fcksekli\u011fini artt\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan ta\u015flar\u0131n y\u00fczlerinde a\u00e7\u0131lan s\u00f6ve yuvalar\u0131na muntazam bir \u015fekilde oturtulmu\u015ftur.<\/p>\n
T\u00fcm\u00fcl\u00fcs Duvar Resmi<\/p>\n
Mezar odas\u0131n\u0131n giri\u015finin tam kar\u015f\u0131s\u0131nda, lahit teknesinin kuzey i\u00e7 y\u00fcz\u00fcndeki duvarda 1,06 m x 59 cm. \u00f6l\u00e7\u00fclerinde boyal\u0131 bir y\u00fcksek kabartma yer almaktad\u0131r<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Neanderthal d\u00f6neminden Helenistik sonuna kadar \u00f6l\u00fc g\u00f6mme gelene\u011fi ve mezar \u00e7e\u015fitleri Y\u00fcz bin y\u0131ldan bu yana geli\u015ftirilmi\u015f b\u00fcy\u00fck insanl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[87],"tags":[109],"class_list":["post-4004","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mezar-bilgileri","tag-olu-gomme-adetleri"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.xrayburada.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4004","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.xrayburada.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.xrayburada.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.xrayburada.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.xrayburada.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4004"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.xrayburada.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4004\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.xrayburada.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4004"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.xrayburada.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4004"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.xrayburada.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4004"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/defineisaretleri.net\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/Neanderthal-\u00f6l\u00fc-g\u00f6mme-gelene\u011fi.jpg\")
<\/a><\/p>\n